De kunstvorm
Flamenco palos voor beginners
Cante, baile en toque, wat een palo is, en hoe je een soleá, een seguiriyas en een bulerías herkent wanneer het cuadro ze speelt.
Reserveer je flamenco-avond ↗Drie kunsten in één
UNESCO beschrijft flamenco als een combinatie van cante, het lied, baile, de dans, en toque, het gitaarspel. Er wordt aan toegevoegd dat ook castagnetten, handgeklap en voetstampen worden gebruikt. Flamenco ontwikkelde zich in Andalusië in het zuiden van Spanje, met wortels in Murcia en Extremadura, en de Gitano- of Roma-gemeenschap heeft een essentiële rol gespeeld in de ontwikkeling ervan. Als je de drie onderdelen kent, weet je tijdens een voorstelling waar je moet kijken: naar de zanger, de danser of de gitaar.
Hoe het lied werkt
UNESCO stelt dat cante door mannen en vrouwen wordt gezongen, meestal zittend, zonder achtergrondzangers. De teksten zijn kort en eenvoudig en drukken een breed scala aan emoties uit. Dans wordt beschreven als een vorm van passie en hofmakerij, waarbij mannelijke dansers hun voeten zwaarder inzetten en de bewegingen van vrouwelijke dansers zachter en sensueler zijn, hoewel elke artiest zijn eigen techniek heeft. De gitaar begon als begeleiding en is allang boven die rol uitgestegen, zodat hij ook een eigen passage kan dragen.
Wat een palo is
Een palo is een flamencovorm. Wikipedia omschrijft het als een populaire, soms inconsistente manier om liederen te classificeren, gekenmerkt door ritme, toonaard, motieven, het soort vers en herkomst. Sommige palos hebben een metrische ritmische cyclus die compás wordt genoemd, terwijl andere, zoals de granaínas en malagueñas, in vrije maat worden gezongen. De soleá-familie gebruikt cycli van 12 tellen. Er staan meer dan vijftig palos vermeld, dus één enkele avond dekt ze niet allemaal, en een cuadro kiest er een handvol uit.
Soleá
De soleá is waarschijnlijk ontstaan in de Gitano-gemeenschappen van Cádiz of Sevilla, en de oorsprong ervan is onbekend. Wikipedia zegt dat de teksten over het algemeen serieus zijn, met een plechtig karakter, en vaak een intieme pijn uitdragen. De gouden eeuw ervan was het laatste kwart van de 19e eeuw. De compás heeft 12 tellen die drievoudige en tweevoudige groeperingen combineren. Sommigen noemen het de moeder van de palos, maar het artikel zegt dat dat niet helemaal klopt, omdat de seguiriyas ouder is.
Seguiriyas
De seguiriyas behoort tot de cante jondo, het diepe lied, en wordt beschouwd als van puur Gitano-origine. Het is plechtig en intens expressief, en een bron beschrijft het als de meest tragische en emotionele uiting binnen de flamenco. De teksten gaan vaak over gevangenschap, de dood, liefde en religieuze ideeën. Het ritme is een compás van 12 tellen, maar wordt vaak in vijf tellen geteld, en zangers en dansers variëren het tempo voor dramatisch effect. Het is een van de moeilijkste stijlen voor een gitarist om te begeleiden.
Bulerías
De bulerías ontstonden in de 19e eeuw onder de Calé Roma van Jerez als een snel, opgewekt slot van soleares. Het is een van de meest dramatische vormen en besluit vaak een flamenco-bijeenkomst. Het is een snelle cyclus van 12 tellen die kan worden gehoord als een maat van zes gevolgd door een maat van drie, en dansers tellen hem meestal in zes. Het voetenwerk is ingewikkeld en laat de meeste ruimte voor improvisatie, waardoor het slotnummer vaak het losst aanvoelt.
Luisteren in de kamer
In een kleine zaal hoor je de compás voordat je hem begrijpt. Let op de klappers en de gitaar voor de puls, en volg dan hoe de danser erop antwoordt. De toeristische site van Madrid vermeldt verschillende palos in het repertoire van Torres Bermejas, en de organisator zegt dat het programma door het seizoen heen verandert. Welke palos je ook hoort, let op het contrast: langzame en plechtige nummers staan naast snelle, speelse, en dat contrast maakt deel uit van het ontwerp van een avond.
Bronnen